ธรรมชาติส่งสาสน์เตือนว่า

"หายนะมาเมื่อป่าหมด"

20 เมษายน 2547

โดย รศ. ดร. สาวิตรี จันทรานุรักษ์[1]

ประเทศไทย โชคดีกว่าหลายๆประเทศในแง่สภาพทางภูมิศาสตร์และภูมิประเทศ ที่ไม่ร้อนหรือหนาวจัด อีกทั้งยังมีลมมรสุมที่คอยพัดพาฝนมาเติมความชุ่มชื้นให้แก่แผ่นดินอยู่ตลอดทั้งปี  ไทยจึงเป็นประเทศหนึ่งที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง และมีระบบนิเวศน์ที่สมบูรณ์  สาเหตุที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะว่าประเทศไทยอยู่ในบริเวณป่าฝนเขตร้อนชื้น

รูปที่ 1  แสดงบริเวณที่เป็นเขตป่าฝนร้อนชื้นของโลก

ป่าฝนเขตร้อนชื้นซึ่งมีอาณาเขตรอบเส้นศูนย์สูตร (รูปที่ 1) มีบทบาทที่สำคัญอย่างมากในการควบคุมสภาพภูมิอากาศของโลก  และถ้าป่าฝนเขตร้อนชื้นนี้ถูกทำลายมากเกินไป จะเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมหาศาลในวัฏจักรน้ำของโลก และในการกระจายความร้อน ความดัน ปริมาณฝน

รูปที่ 2  ภาพถ่ายรังสีอินฟราเรดของโลก โดยสีแดงคือความร้อนที่ถูกกักเก็บไว้ในชั้นบรรยากาศ เขตร้อนแถบเส้นศูนย์สูตร เนื่องจากบริเวณนี้มีไอน้ำมากที่สุด (อ้างอิงข้อมูล องค์การนาสา)

 

รูปที่ 3  ภาพถ่ายจากดาวเทียม Terra จะเห็นรังสีอินฟราเรดหรือคลื่นความร้อนที่ไหลออกสู่อวกาศ แต่ก๊าซเรือนกระจกจะกักเก็บความร้อนเหล่านี้เอาไว้ภายในชั้นบรรยากาศของโลกจึงทำให้โลกร้อนขึ้น (อ้างอิงข้อมูล องค์การนาสา)

รูปที่ 4 ปริมาณก๊าซเรือนกระจก[2]ของโลกที่เพิ่มขึ้นสูงมากหลังยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม  แต่การรณรงค์อย่างหนักทางอุตสาหกรรมทำให้มีการลดลงในระยะหลังๆอย่างเห็นได้ชัด ของก๊าซเรือนกระจก เช่น ก๊าซมีเทน ไนตรัสออกไซด์ และ CFC ยกเว้นแต่ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ที่ยังคงเพิ่มปริมาณขึ้นเรื่อยๆ อย่างต่อเนื่อง  ตามการเผาผลาญเชื้อเพลิง ฟอสซิล และการตัดไม้ทำลายป่า (อ้างอิงข้อมูล องค์การนาสา)

รูปที่ 5    ความเข้มข้นของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ในซีกโลกทางเหนือ จากการวัดที่ฮาวาย เป็นเวลาเกือบ 50 ปี จะเห็นว่าความเข้มข้นนี้ แม้จะมีค่าขึ้นๆลงๆ ตามฤดูกาล แต่โดยภาพรวมแล้วความเข้มข้นจะสะสมเพิ่มขึ้นทุก ๆ ปี

 

รูปที่ 6  ความแปรปรวนจากค่าเฉลี่ยของอุณหภูมิโลก ระหว่างปี พ.ศ. 2423-2543 โดยอุณหภูมิจะเพิ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ

 

รูปที่ 7  การเบี่ยงเบนจากเฉลี่ยของอุณหภูมิแถบประเทศไทย  ตามปีที่ผ่านไป โดยมีความร้อนที่เพิ่มมากขึ้นติดต่อกันหลายปี (อ้างอิงรูปจาก GREENPEACE Arctic Sunrise Tour 2002)

 

 

 

รูปที่ 8  ภาพถ่ายดาวเทียมของ Brazilian state of Para เมื่อ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2529 โดยสีขาวแสดงพื้นที่ของป่าซึ่งถูกทำลายตามแนวของถนนที่ตัดไปถึง (อ้างอิง: NASA)

รูปที่ 9  แสดงการลดจำนวนลงอย่างรวดเร็วของป่าไม้ ในประเทศไทยจนใกล้จุดวิกฤติ

(อ้างอิงข้อมูลของกรมป่าไม้และเอกสารมูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชฯ)

 

และองค์ประกอบทางเคมีของบรรยากาศของโลก   ป่าฝนนอกจากจะช่วยรักษาสมดุลของธรรมชาติให้เอื้อต่อการดำรงชีวิตของสรรพชีวิตแล้ว ยังช่วยในการดูดซับปริมาณมหาศาลของก๊าซ คาร์บอนไดออกไซด์ ที่เป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดสภาวะโลกร้อน จนมีอุณหภูมิสูงขึ้นเรื่อยๆ ในขณะนี้ (รูปที่ 2 ถึง 5) นักวิทยาศาสตร์ได้พบว่ามีก๊าซนี้เพิ่มขึ้น 30% ในชั้นบรรยากาศ สาเหตุหลักเพราะมีการเผาผลาญเชื้อเพลิง ฟอสซิล เช่นถ่านหิน ก๊าซธรรมชาติ และน้ำมันเชื้อเพลิง โดยเฉพาะการตัดไม้ทำลายป่า ที่เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ อย่างต่อเนื่อง สภาวะโลกร้อนที่มากจนผิดปรกติ ไม่เพียงแต่จะทำให้อุณหภูมิของโลกสูงขึ้น (รูปที่ 6 ถึง 7) จนกระทบต่อสายพานแห่งมหาสมุทร (หรือกระแสน้ำอุ่นน้ำเย็น) แล้ว ยังทำให้ความดันของโลกเปลี่ยนแปลง ซึ่งมีผลกระทบต่อ ทิศทางกระแสลมของโลก  จนสุดท้ายกลายเป็นความแปรปรวนของภูมิอากาศ นักวิทยาศาสตร์คาดคะเนว่าถ้ามนุษย์ยังคงเพิกเฉยหรือไม่เอาใจใส่ ในเรื่องสภาวะโลกร้อน แบบนี้อีกต่อไป ภูมิอากาศโลกจะเกิดการเปลี่ยนแปลงที่เลวร้ายลงเรื่อยๆ ในอนาคตคตอีก 10-20 ปี ก่อนที่จะกลายเป็นให้ผลต่อเนื่องอันรุนแรงที่ยาวนาน

สีน้ำตาลแสดงถึงบริเวณที่ป่าถูกทำลาย (ภาพดาวเทียม  ส.ท.ส ปี 2002)

เปรียบเทียบปริมาณป่าไม้ของไทยและของประเทศเพื่อนบ้าน (ปี 2007)

 

	ปริมาณป่าไม้ของไทย ปี 27 ธันวาคม 2528 ปริมาณป่าไม้ของไทย ปี 31 มกราคม 2536
		ภาพแสดง ป่าสักทองผืนสุดท้ายของประเทศไทย

รูปที่ 10  เมื่อเปรียบเทียบสภาพป่าไม้ระหว่างปี พ.ศ. 2528- 2536 จะเห็นว่าป่าไม้เมืองไทยลดลงอย่างรวดเร็ว  (อ้างอิง http://cesimo.ing.ula.ve/GAIA/CASES/TAI/chp1to3.html และเอกสารมูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชฯ)

 

เมื่อ 8,000 ปีที่ผ่านมาโลกมีป่าไม้เขตร้อน ประมาณ 37.4 พันล้านไร่  ในปัจจุบัน ป่าไม้เขตร้อนลดลงเหลือเพียง  8.9 พันล้านไร่  โดยโลกกำลังสูญเสียป่าไม้เขตร้อน 161.9 ไร่ต่อนาที (รูปที่ 8)  พื้นที่ป่าที่กำลังลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว (ดังตัวอย่างของประเทศไทย ใน รูปที่ 9 ถึง 10) ทำให้ภูมิอากาศของโลกเริ่มเปลี่ยนแปลง เกิดเป็นภัยพิบัติในรูปแบบต่างๆ ทั่วทุกมุมโลกในขณะนี้  ถ้าปล่อยให้เหตุการณ์ยังคงเป็นเช่นนี้ต่อไป  ในอนาคต จะมีผลกระทบต่อสายพานแห่งมหาสมุทร 

นักวิทยาศาสตร์ประเมินว่าประเทศทั้งหลายในเขตศูนย์สูตร (รวมทั้งประเทศไทย) จะมีฝนตกน้อยลงบนแผ่นดินใหญ่จนแผ่ขยายเป็นความแห้งแล้ง แต่จะตกชุกขึ้นเฉพาะตามชายฝั่ง และเกิดน้ำท่วมฉับพลันเมื่อมีพายุพัดผ่าน ในขณะที่ประเทศในเขตอบอุ่นจะมีฝนตกชุกมากขึ้นและอุณหภูมิสูงขึ้น ภูมิอากาศในโลกจะแปรปรวน อากาศของประเทศในเขตหนาวอาจจะเย็นจัด จนเป็นภัยพิบัติที่ร้ายแรง  หรืออุ่นเกินไปจนละลายก๊าซมีเทนแช่เยือกแข็ง[3]ปริมาณมหาศาลที่ขั้วโลกแถบอาร์คติก (รูปที่ 11)  

ถึงแม้เขตป่าร้อนชื้น จะมีพื้นที่แค่ 6%  ของพื้นแผ่นดินทั้งหมดของโลก  แต่นักวิทยาศาสตร์ต่างเห็นพ้องกันว่า 50-90% ของสายพันธุ์สิ่งมีชีวิตบนโลก จะอาศัยอยู่ในบริเวณนี้ โดยเหตุผลที่มีความหลากหลายทางธรรมชาติสูงก็เนื่องมาจากว่าระบบนิเวศน์ของป่าฝนมีโอกาสวิวัฒนาการได้ยาวนานอย่างต่อเนื่อง ด้วยว่าไม่ถูกรบกวนโดยสภาพภูมิอากาศและมนุษย์ เป็นเวลาประมาณ 65 ล้านปี 

ป่าไม้และพรรณพืชนอกจากจะเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารแล้วยังเป็นแหล่งผลิตออกซิเจนที่ใหญ่ที่สุดในโลก
และทำหน้าที่เก็บกักธาตุคาร์บอนจากก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เป็นสาเหตุที่สำคัญในการเกิดสภาวะโลกร้อนในขณะนี้ UNESCO ได้ระบุว่าพื้นที่ที่มีป่าไม้ปกคลุมจะสามารถดูดซับน้ำจากฝนที่ตกลงมาได้ 97-98 % และปล่อยน้ำฝนออกมาเพียง 1- 3% ในขณะที่พื้นที่ที่ไม่มีป่าไม้ปกคลุมจะดูดซับน้ำไว้เพียง 1-3%และปล่อยน้ำออกมาถึง 97-98% จึงทำให้เกิดอุทกภัยอย่างรุนแรงบนพื้นที่ที่ป่าไม้ถูกทำลาย 

แต่การเพิ่มขึ้นของประชากรโลกอย่างรวดเร็ว ในช่วง พ.ศ. 2493-2533 จาก 2.5 พันล้านเป็น 5 พันล้านคน ทำให้ต้องขยายพื้นที่การเกษตรให้มากขึ้น ประกอบกับการทำไร่เลื่อนลอยที่ให้ผลผลิตต่อไร่ที่ต่ำมาก อันเป็นการทำร้ายป่าอย่างรุนแรง โดยไม่มีการปลูกใหม่ทดแทน ทำให้พื้นที่ป่าถูกทำลายให้หมดลงอย่างรวดเร็ว 

รูปที่ 11   ระดับน้ำทะเลอุ่นๆ ที่เพิ่มสูงขึ้นจะปกคลุมชั้นน้ำแข็งที่เย็นยะเยือก ทำให้ก้อนมีเทนแช่เยือกแข็งที่ฝังตัวตื้นๆอยู่ในชั้นน้ำแข็ง ระเหยกลายเป็นก๊าซมีเทน และลอยขึ้นสู่บรรยากาศ (อ้างอิง : Environmental  News Network, today's issue of the journal Science)

การสูญเสียป่าย่อมหมายถึงการทยอยสูญพันธุ์ของสรรพชีวิตจำนวนมากตามไปด้วย โดยเฉพาะการสูญเสียพืชที่ใช้เป็นยา  (25% ของยาที่มนุษย์บริโภคทุกวันนี้ เป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้มาจากพืชในเขตป่าฝน) นักวิทยาศาสตร์ประเมินคร่าวๆ ว่า สิ่งมีชีวิตกำลังสูญพันธุ์ 137 สายพันธุ์ทั่วโลกต่อวัน   นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าเมื่อใดที่สิ่งมีชีวิตสูญพันธุ์ไปกว่า 50% เมื่อนั้นมนุษย์ก็ไม่สามารถที่จะดำรงชีวิตได้อีกต่อไป

 

 

 

 

สัญญาณต่อเนื่องของภัยพิบัติธรรมชาติเมื่อไม่มีป่า

ฤดูร้อนและฤดูหนาว

ฤดูฝน

•       อากาศแห้งแล้งต่อเนื่องยาวนาน เกิดภาวะขาดน้ำบนแผ่นดิน พืชผลเสียหายเกิดภาวะอดอยาก •       เกิดพายุฤดูร้อนรุนแรง •       เกิดพายุลูกเห็บ สร้างความเสียหายแก่ทรัพย์สิน บ้านเรือน และการเกษตร •       เกิดการลดลงของปริมาณน้ำใต้ดิน •        มีปริมาณน้ำน้อยที่ปากอ่าวทำให้บริเวณนี้มีน้ำเค็มหนุนเข้ามา สร้างความเสียหายต่อ เกษตรกรรมน้ำจืด

•       ลมพายุหรือลมมรสุม จะทำให้เกิดน้ำท่วมฉับพลันเกิดกระแสน้ำที่เชี่ยวกราด โดยเฉพาะบนที่สูง ลาดชันที่ไม่มีป่าคอยอุ้มน้ำ ทำให้เกิดโคลนถล่ม สร้างความเสียหายต่อชีวิต ทรัพย์สิน เกษตรกรรม และเกิดสูญเสียความอุดมสมบูรณ์ของหน้าดิน •       เกิดมลภาวะต่อแหล่งน้ำ เพราะตะกอนดินจากภูเขาจะทำให้เขื่อนและแม่น้ำขุ่น และตื้นเขิน •       เกิดน้ำท่วมขังต่อเนื่อง เป็นระยะเวลานาน สร้างความเสียหายแก่การเกษตร เกิดการระบาดของแมลงและเกิดโรคระบาด •       บริเวณปากอ่าวมีน้ำมากกว่าปรกติอย่างฉับพลัน น้ำเค็มบริเวณปากอ่าวจึงเจือจางกว่าปรกติ[4] ทำให้บางครั้งบรรดาฝูงปลาทะเลจำนวนมากพากันขึ้นมาตายบริเวณชายฝั่ง

มองไกลไกล… ผ่านสายฝน… สู่ป่าใหญ่             

พฤกษาไพร… ใย… แข็งขันกันหนักหนา

ต่างช่วยกันสูบน้ำเลี้ยง โลกา                                

ก้อนเมฆหนา จึงลอยสุม ชุมนุม กัน

มองในดิน จุลินทรีย์… ก็น่ารัก                             ช่างพร้อมพรัก  ทำงานแสนขยัน

ช่วยเก็บกินเปลี่ยนซากเป็นปุ๋ยพลัน                      โลกสุขสันต์ก็เพราะเจ้าเฝ้าดูแล

 

 

 

     แต่ก่อนนั้น…ดิน หินแข็ง เคยไร้ค่า                       

     ตราบจนป่า…พาเพื่อนมาร่วมอาศัย

ช่วยแปรปรับดินหินให้เปลี่ยนไป                         

ชีวิตที่สดใสแสนบรรเจิด… จึงเกิดมา

 

สร้างเป็นตำนานความหลากหลาย                         อีกมากมายชีวิต สุขหรรษา

เป็นสังคมที่สร้างสรรค์ …โลกา                             ให้ล้ำค่า เพราะทุกสิ่งพึ่งพิงกัน

 

 เมื่อป่าสิ้น… เพื่อนก็สิ้นไปตามป่า                       

เหมือนเลิกรา งานเลี้ยง …หมดสุขสันต์

  ดินก็พลอยโหยไห้ ด้วยจาบัลย์                             

  ฝนมาพลัน…ชะหิน… พรากดินไกล

 

หมดดินแล้ว …หินก็…พลอยสิ้นหวัง                   ต้องยืนยั้ง…เพียงเอ้กา …น่าหวั่นไหว

เมฆก็มาทิ้งร้าง… ลอยห่างไป                               คงเหลือไว้… แค่ความหลัง…  แสนวังเวง

………………….

เสียงลมกระซิบแผ่วแว่วมาว่า… "อนิจจา! ป่าใหญ่ไม่มีแล้ว"…

…………………

เหล่าก้อนเมฆใหญ่น้อย…โศกกำสรด                            

น้ำตาหยดเป็นกระแส ชลาศัย

ล้นท่วมเอ่อสู่ มหาชลาลัย                                             

พลอยทำให้…มหาสมุทรสุดระทม

 

กระแสจึงไหวหวั่นและปั่นป่วน                    ไหลผันผวน… เปลี่ยนทิศ บิดตัวขรม

อากาศก็เปลี่ยนไป…ตามอารมณ์                   ที่โศกตรม…เปลี่ยนเป็น…พิโรธ โกรธรุนแรง

 

 

 

ตราบใดที่คุณยังหายใจเอาก๊าซออกซิเจนเข้าไปและปล่อยเก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกมา ตราบนั้นคุณก็ยังเป็นหนี้ธรรมชาติอยู่เสมอ… ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ ที่ทุกคนต้องช่วยกัน ลดสภาวะโลกร้อน  เพื่อลดความรุนแรงของภูมิอากาศด้วยการร่วมใจกัน รักป่า ปลูกป่า  ลด การตัดไม้ทำลายป่า และประหยัดการใช้พลังงานฟอสซิล

การสร้างบุญ  ด้วยการต่อชะตาแห่งสมดุลธรรมชาติ

 

คือการต่อชีวิตให้แก่สรรพชีวิตในโลก

ย่อมเป็นการเปิดทางแห่งความสงบ

เพื่อความสันติและสง่างามแห่ง จิตวิญญาณ

บทสรุป

 

ประเทศไทยก็เป็นประเทศหนึ่งในไม่กี่ประเทศที่โชคดีเพราะตั้งอยู่ในภูมิภาคเขตร้อนชื้นที่ประกอบด้วย ป่าไม้เขตร้อนชื้น ที่ถึงแม้ว่าจะมีพื้นที่เพียง 6%ของโลก แต่มันก็เป็นป่าที่มีความหลากหลายทางธรรมชาติมากที่สุดในโลกและมีบทบาทมากที่สุดต่อการกระจายความร้อนและความดันของโลก นั่นหมายถึงป่ามีอิทธิพลต่อภูมิอากาศของโลก อย่างที่เราหลายคนอาจจะคาดไม่ถึง    นอกจากนั้นป่าไม้เขตร้อนชื้นยังสามารถดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (ที่ก่อให้เกิดสภาวะโลกร้อน) และน้ำฝนจำนวนมหาศาลได้

ในอดีตเมื่อ 40 ปี ที่ผ่านมาประเทศเราเคยมีป่าปกคลุมถึง 60%  แต่ปัจจุบันการตัดไม้ทำลายป่าอย่างหนัก ทำให้ป่าไม้ได้ลดจำนวนลงเหลือเพียง 15-16% เท่านั้น

การทำลายป่านอกจากจะทำให้ภูมิอากาศโลกเปลี่ยนแปลงแล้ว ยังทำให้เกิดอุทกภัยอย่างรุนแรง  เกิดสภาวะโลกร้อนที่รวดเร็ว โดยผลกระทบต่อเนื่องที่ตามมาคือการหายไปของหน้าดินที่อุดมสมบูรณ์ในหน้าฝน และการความแห้งแล้งอย่างรุนแรงของแผ่นดินในหน้าร้อน  ดังนั้นการตัดไม้ทำลายป่าจึงเป็นการเปลี่ยนแผ่นดินอันอุดมสมบูรณ์ให้กลายเป็นทะเลทรายนั่นเอง โดยเมื่อยิ่งตัดป่ามากเท่าใดก็จะยิ่งเกิดพายุบ่อยและรุนแรงมากขึ้นเท่านั้นในหน้าฝน ดังจะเห็นได้จากข่าวพายุและอุทกภัยที่แผ่ขยายไปทั่วโลก และความสับสนของฤดูกาลที่เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ

ในปัจจุบันโลกของเรากำลังสูญเสียป่าไม้ 162 ไร่ต่อนาที  สูญเสียสายพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในป่าประมาณ 137 สายพันธ์ต่อวัน  นักวิทยาศาสตร์เชื่อกันว่า เมื่อใดการเปลี่ยนแปลงธรรมชาติมีผลให้มีชีวิตอื่นในธรรมชาติสูญพันธุ์ไปถึงร้อยละ 50 เมื่อนั้นมนุษย์ก็ไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่บน “Biosphere” ที่เป็นบ้านอันอบอุ่นของมนุษย์นี้ได้อีกต่อไปเช่นกัน และนักวิทยาศาสตร์ทำนายว่าถ้ามนุษย์ยังละเลยไม่เอาใจใส่รักป่าแบบนี้อีกต่อไป ภูมิอากาศโลกจะเริ่มแปรปรวนมากขึ้นเรื่อยๆในอีก 10-20 ปีข้างหน้า และสุดท้ายจะกลายเป็นการเปลี่ยนแปลงที่เลวร้ายอย่างถาวร

    ดังนั้นการปลูกป่าและอนุรักษ์ป่าจึงเป็นมหากุศลที่เราพึงกระทำเพื่อรักษาความมั่นคงทางธรรมชาติให้แก่โลก ลดภัยพิบัติทางธรรมชาติ และช่วยเหลือสรรพชีวิตที่ต้องประสบเคราะห์กรรมจากการตัดไม้ทำลายป่า

เอกสารอ้างอิง 1

 

1.       Case Study “Macro-scale, Multi-temporal Land Cover Assessment and Monitoring of Thailand”  http://cesimo.ing.ula.ve/GAIA/CASES/TAI/chp1to3.html

2.       Mike Robinson, “The Tropical Rain Forest”-http://www.globalchange.umich.edu/globalchange1/current/lectures/kling/rainforest/rainforest.html,  Director of National Zoo, the University of Michigan

3.       “Biodiversity II: Understanding and Protecting our Natural Resources.” Washington, D.C.: Joseph Henry Press.

4.       “Deforestation: Tropical Forests in Decline”, Canadian International Development Agency, www.rcfa-cfan.org/English/issues.12.html, 1998.

5.        “1998-99 World Resources: A Guide to the Global Environment”, A Joint Publication of the World Resources Institute, U.N. Environment Programme, U.N. Development Programme and the World Bank, Oxford University Press, 1998.

6.       "Tropical Forest ", WRI, www.wri.org/biodiv/tropical.html, 1998.

7.       “Danish Coop. for Environment & Development” -- with data from World Conservation Union & Malaysian Nature Society, 1998.

8.       Skole, D. L., W. A. Salas, and C. Silapathong. Interannual variation in the terrestrial carbon cycle: significance of Asian tropical forest conversion to imbalances in the global carbon budget. Pp. 162-186 in J. N. Galloway and J. M. Melillo (Eds) “Asian Change in the Context of Global Change.” Cambridge: Cambridge University Press., 1998.

9.       Stork, N. E. Measuring global biodiversity and its decline. Pp. 41-68 in M. L. Reaka-Kudla et al. (Eds) “Biodiversity II: Understanding and Protecting our Natural Resources.” Washington, D.C.: Joseph Henry Press., 1997. 

10.    World Bank.  “World Development Report.” World Bank: Washington D.C., 1997.

11.    “The Last Frontier Forests”, World Resources Institute (WRI), 1997.

12.    “State of the World's Forests 1997”, Food & Agriculture Organization of the United Nations. 1997.

13.    Lovejoy, T. E. “Biodiversity: what is it?” Pp. 7-14 in M. L. Reaka-Kudla et al. (Eds), 1997.

14.    Noel Rowe, “The Pictorial Guide to the Living Primates”, Pogonias Press, 1996.

15.    Lawton, J. and R. M. May. “1995. Extinction Rates.” Oxford University Press., 1995.  

16.    McKane, R. B., E. B. Rastetter, J. M. Melillo, G. R. Shaver, C. S. Hopkinson, D. N. Fernandes, D. L. Skole, and W. H. Chomentowski. Effects of global change on carbon storage in tropical forests of South America. “Global Biogeochemical Cycle 9”: 329-350., 1995. 

17.    FAO. “Forest Resources Assessment 1990-Tropical Countries.” Rome: United Nations Food and Agriculture Organization. 1993.

18.    Terborgh, John. “Diversity and the Tropical Rainforest.” New York: Scientific American Library. 242 pp. 1992.

19.    E.O. Wilson, “The Diversity of Life”, Belknap Press, Harvard University, 1992.

20.    “The Conservation Atlas of Tropical Forests: Africa”, The World Conservation Union, Simon & Schuster, 1992.

21.    Kenton Miller & Laura Tangley, “Trees of Life: Saving Tropical Forests and their Biological Wealth”, WRI/Beacon Press, 1991.

22.    R.E. Schultes & R.F. Raffauf, “The Healing Forest”, Dioscorides Press,
Cultural Survival, 617-441-5400., 1990.

23.    C. Frank Brockman, There are 679 tree species native to the U.S. & Canada, according to: “A Field Guide to the Major Native and Introduced Species North of Mexico: Trees of North America”, Golden Press, 1986.

 

หลักการทำสมดุลมวล

 

 

 

โจทย์

(I) โจทย์เรื่องการอนุรักษ์ป่าไม้

(1) ป่าไม้เขตฝนร้อนชื้นแห่งหนึ่งมีขนาดพื้นที่ 1,000 ตารางกิโลเมตร ตั้งอยู่บนที่ลาดชันเชิงเขา โดยมีสายพันธ์สิ่งมีชีวิต (สัตว์และจุลินทรีย์) อาศัยอยู่ 30,000 สายพันธ์และมีสายพันธ์พืชอยู่ 2,000 สายพันธ์ ป่าไม้อยู่ติดกับผืนนาข้าว 20 ตารางกิโลเมตร (ที่มีคูน้ำเปล่าขนาด 3´10⁵ m³ อยู่ภายใน) และคลองที่มีสัตว์น้ำอาศัยอยู่ 50 สายพันธ์ ดังรูป

 

ป่าฝนเขตร้อนชื้น มี ฝนตกตลอดทั้งปี 100 day/yr  คิดเป็นปริมาณน้ำฝนต่อปีทั้งหมด  0.16 m³/ 1 m²โดยมีศักยภาพในการดูดซับน้ำฝนที่ตกลงมาเอาไว้ 98% (โดย 50%ของน้ำฝนที่ป่าดูดซับไว้กลายเป็นน้ำใต้ดินที่มีอัตราไหล 0.5 m³/day) และปล่อยน้ำฝนที่เหลือออกมา 2% (จากข้อมูลองค์การ UNESCO) โดยน้ำที่เหลือนี้จะค้างอยู่ในป่า 80% และอีก 20% จะไหลลงสู่ผืนนาข้าวที่อยู่ถัดลงมา :  

·       จงวาดผังและเขียนสมดุลมวลของน้ำที่ไหลลงสู่คลอง ณ.จุดนี้ (ให้น้ำในคลองมีอัตราไหล 3´10⁶ m³/day)

(2) จากข้อมูลองค์การ UNESCO พบว่าถ้าไม่มีป่า ดินจะดูดซับน้ำได้แค่ 3%และปล่อยน้ำฝนออกมา 97% ถ้านายแฉ่งได้ทำการตัดโค่นทำลายป่าไม้ทั้งหมด ในขณะเดียวกันการลักลอบตัดป่าไม้จากที่อื่นๆพร้อมกันทั่วโลก ทำให้จำนวนวันที่ฝนตกตลอดทั้งปีลดเหลือ 20 day/yr  ถ้าสมมุติว่าปริมาณน้ำฝนที่ตกทั้งหมดต่อปีเท่าเดิม อยากทราบว่า:

·       ถ้าฝนตก จะเกิดน้ำท่วมผืนนาหรือไม่

·       จะเหลือน้ำใต้ดินเป็นปริมาณเท่าไร

·       จงเขียนสมดุลมวลของน้ำที่ไหลลงคลอง ณ. จุดเดิมนี้

·       สายพันธ์สิ่งมีชีวิตและพืชจะสูญพันธ์ไปประมาณเท่าไร ถ้าสมมุติว่ามีสายพันธ์สิ่งมีชีวิตและพืชกระจายต่อหนึ่งหน่วยพื้นที่อย่างเท่าเทียมกัน

(3) ถ้ามีน้ำท่วมขังผืนนา 20 km²ซึ่งมีคันนาสูง 0.2 m เป็นเวลา 30 วัน จนเกิดน้ำเน่าเหม็นและปริมาณออกซิเจนในน้ำมีค่าเป็นศูนย์ ก่อนที่ชาวนาจะระบายน้ำเน่าลงสู่คลองที่มีปริมาณออกซิเจนเฉลี่ย  7 mg/L อยากทราบว่า:

·       น้ำเน่าที่ผสมลงมาในคลองด้วยอัตรา 2´10⁶ m³/day จะทำให้เหลือออกซิเจนในน้ำเท่าไร

·       จะเกิดอะไรกับปลาในคลอง จงให้เหตุผล โดยพิจารณาจากข้อมูลดังนี้

 (4) จงวิจารณ์และเพิ่มเติม:

·       ผลกระทบอื่นๆ ที่เป็นผลต่อเนื่องจากการตัดไม้ทำลายป่า

·       พฤติกรรมและคุณธรรมจริยาของนายแฉ่งที่ร่ำรวยจากการตัดไม้ทำลายป่า

·       ควรมีมาตรการเช่นไรในการปกป้องป่าฝนเขตร้อนชื้นซึ่งเป็นป่ามีบทบาทสำคัญที่สุดต่อภูมิอากาศของโลก เพื่อลดความแปรปรวนของภูมิอากาศในขณะนี้

(5) จงอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างป่า, จุลินทรีย์ในดิน และจุลินทรีย์ที่กระจายใน biosphere โดยเฉพาะการคาดการณ์ถึงสิ่งที่จะเกิดเมื่อองค์ประกอบของบรรยากาศโลกเปลี่ยนไป

(II) โจทย์เรื่องการอนุรักษ์แม่น้ำลำคลอง

โรงงานผลิตสารเคมีแห่งหนึ่งแอบลักลอบปล่อยของเสียที่ประกอบด้วยสารพิษ Aจำนวน 500 kg/day และสารพิษ B จำนวน 500 kg/day  ลงในคลองหนึ่ง และ คลองสอง ดังรูป

 

 

เมื่อเจ้าหน้าที่ไปตรวจสารพิษ พบว่าคลองหนึ่งมีสารพิษ A 250 kg/day และคลองสองมีสารพิษ B 175 kg/day จงคำนวณหา

1.       ปริมาณสารพิษ A, B และสัดส่วนโดยน้ำหนักของ A, Bในคลองทั้งสอง

2.       เนื่องจากสารพิษ A:B ที่สัดส่วน 1:2 ในปริมาณ 1 g สามารถฆ่าปลานิลได้ 20 ตัว ถ้า10 % ของสารพิษทั้งสอง จากคลองหนึ่ง ไหลทะลักเข้าไปในบ่อปลานิล ของนายแฉ่ง ที่มีปลานิลอยู่ 5 แสนตัว อยากทราบว่า ปลานิลของนายแฉ่งจะตายทันทีเพราะสารพิษ กี่ตัว

3.       ถ้านายแฉ่ง แอบเอา 2 % ของปลาที่ตายเนื่องจากสารพิษเหล่านี้ไปขายในตลาด และโดยบังเอิญที่คุณนายลำไยอยากทำบุญวันเกิด จึงได้ซื้อปลาของนายแฉ่งไป 1% เพื่อนำไปทอดแจกแก่เด็ก ๆ ในโรงเรียนอนุบาลแห่งหนึ่ง  แต่เนื่องจากปลานิลพิษที่ทอดแล้ว 1 ตัว สามารถแบ่งให้เด็กกินได้ 5 คน  อยากทราบว่า เด็กอนุบาลที่กินปลาทอดนี้ จะป่วยเพราะอาหารเป็นพิษ กี่คน 

4.       เมื่อมีคนป่วยเพราะอาหารเป็นพิษ เจ้าหน้าที่ จึงทำการสืบสาวไปพบต้นตอของเรื่อง ชาวบ้านจึงพากันประท้วงบังคับให้โรงงาน ต้นเหตุ จ่ายเงินเป็นค่าบูรณะและฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม ห้าแสนบาทต่อสารพิษ 100 กิโลกรัม นอกจากนี้ยังต้องจ่ายค่าเสียหายให้แก่ผู้ปกครองเด็กอีกคนละ 2 หมื่นบาท   อยากทราบว่าโรงงานจะต้องจ่ายเงินเท่าไร ถ้าโรงงานทำการแอบลักลอบปล่อยของเสียอย่างต่อเนื่องมาแล้วเป็นเวลา 1 เดือน

5.       จงวิเคราะห์ในแง่คุณธรรมและจริยธรรม จากการกระทำของโรงงานและของนายแฉ่ง ที่มีต่อธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

 

ขอสงวนลิขสิทธิ์ในเอกสารชุดนี้