กระบวนการสกัดสารจากเมล็ดสะเดาทำได้โดยใช้สารละลายอินทรีย์ชนิดที่มีขั้ว (polar solvents) เช่น น้ำหรือสารละลายแอลกอฮอล์ เช่น เอทธานอล (ethanol),เมทานอล (methanol)ฯลฯ สกัดสารออกฤทธิ์ที่มีประสิทธิภาพดี ในการป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืชที่มีชื่อว่า Azadirachtin (C36H44O16) ซึ่งเป็นสารพวก Limonoid (Tetranortriterpenoid) และสลายตัวได้ง่ายในสภาพธรรมชาติ (ขวัญชัย,2536;งามผ่อง,2536;อัญชลี,2536) ดังนั้นอุณหภูมิในการสกัดมีผลต่อ ประสิทธิภาพในการออกฤทธิ์ของสารสกัดที่ได้จากขบวนการผลิตซึ่งจะละลายอยู่ในสารละลายในสภาพสารแขวนลอย

             เนื่องจากสารที่ได้จากการสกัดในขั้นตอนที่ผ่านมายังมีส่วนของน้ำมันสะเดาผสมอยู่เป็นปริมาณมากซึ่งอาจมีผลทำให้เกิดอาการเป็นพิษต่อพืชปลูก (phytotoxicity) ดังนั้นโดยทั่วไปจึงนิยมนำเอาเมล็ดสะเดามาอัดบีบน้ำมันออกก่อนนำไปสกัด นอกจากนี้สารสกัดที่ได้จากขั้นตอนสกัดขั้นตอนเดียวดังที่ได้กล่าวมาแล้วมีส่วนผสมของตัวทำละลายอินทรีย์อยู่มาก ดังนั้นจึงต้องระเหยเอาส่วนตัวทำละลายอินทรีย์ออกจากสารสกัดโดยลดปริมาตรของตัวละลายอินทรีย์ให้อยู่ที่ระดับคงที่ระดับหนึ่งโดยการใช้ ขบวนการระเหย หลักการระเหยสารสกัดมีพื้นฐานเดียวกับการควบแน่นโดยทั่วไปที่ใช้น้ำร้อนเป็นตัวนำถ่ายเทความร้อนผ่านผนังหม้อระเหยไปสู่ตัวทำละลายของสารละลายภายในถังระเหย และเปลี่ยนสถานะของสารละลายให้เป็นไอไอของสารละลายอินทรีย์ที่ระเหยออกไปนั้นจะมีระบบทำความเย็นทำให้ตัวทำละลายอินทรีย์ควบแน่นกลับกลายเป็นของเหลวซึ่งสามารถกำจัดออกจากระบบหรือสามารถนำกลับมาใช้ในขบวนการผลิตครั้งต่อไป สารละลายภายในถังที่ต้องการระเหยก็จะมีความเข้มข้นสูงขึ้นเรื่อย ๆ จนได้ความเข้มข้นของสารสกัดตามต้องการ ขั้นตอนการผลิตดังแสดงในรูปที่ 1 นอกจากนี้ควรผสมปรุงแต่งสารสกัดเพื่อป้องกันไม่ให้สารออกฤทธิ์เสื่อมสลายง่าย ตลอดจนผสมสารที่มีฤทธิ์ในการเพิ่มประสิทธิภาพ และยืดอายุในการเก็บรักษาสารสกัดสะเดาก่อนนำสารสกัดสะเดาไปเก็บรักษาไว้ก่อนการบรรจุหรือบรรจุเพื่อการจำหน่ายต่อไป

             อย่างไรก็ตามสารสกัดที่ได้จากระบบการผลิตแบบขั้นตอนเดียว (single stage) มีสารชนิดต่างๆ เช่น คาร์โบไฮ-เดรท ไขมัน โปรตีน ฯลฯ ซึ่งเป็นสารไม่พึงประสงค์ผสมอยู่มากและมีผลทำให้ประสิทธิภาพของสารสกัดไม่สม่ำเสมอและยากแก่การตรวจวิเคราะห์เชิงคุณภาพและปริมาณ เมื่อเปรียบเทียบกับระบบการผลิตแบบหลายขั้นตอน (multiple stage) ดังนั้นการพัฒนาขบวนการสกัดหรือขั้นตอนการสกัดสารเพื่อให้สามารถสกัดสารได้ตามหลักและแนวคิดที่ได้ตั้งเป้าหมายไว้เป็นสิ่งที่ต้องรีบดำเนินการแก้ไขปัญหาและข้อบกพร่องต่าง ๆ เพื่อให้สามารถใช้เป็นต้นแบบในการดำเนินการผลิตสารสกัดสะเดาในขั้นต่อไปได้ นอกจากนี้ยังสามารถปรับปรุงขั้นตอนการผลิตโดยเพิ่มขั้นตอนการสกัดน้ำมันสะเดาด้วยเฮกเซนหลังจากการสกัดสารด้วยเมทานอลซึ่งการเพิ่มขั้นตอนนี้จะเป็นการเพิ่มต้นทุนในการดำเนินการผลิตแต่จะสามารถลดปริมาณน้ำมันออกจากสารสกัดได้

           ผลิตสารสกัดสะเดาป้องกันกำจัดแมลงศัตรูพืช

1.ได้สารสกัดจากสะเดาป้องกันกำจัดแมลงศัตรูพืชใช้ในโครงการ การผลิตสารสกัดสะเดาเชิงธุรกิจ
2.เป็นพื้นฐานในการวิจัยขั้นต่อไปเพื่อพัฒนาไปสู่การผลิตเชิงพาณิชย์


     


 
Copyright ©2002 Agricultural Engineering and Technology, All rights reserved.
ภาควิชาเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยวและแปรสภาพ
คณะวิศวกรรมและเทคโนโลยีการเกษตร
สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล
ต.คลองหก อ.ธัญบุรี จ.ปทุมธานี 12110
โทรศัพท์ 0-2549-3362 แฟกซ์ 0-2577-1955